zoeken

Fysische factoren

Onderdeel van thema: Gezonde werkplek

Met de term fysische factoren wordt omgevingsfactoren bedoeld die gezondheidsrisico’s met zich mee kunnen brengen, zoals geluid, binnenklimaat, verlichting, geluid en straling. Voor een deel hangen de risico's samen met de staat van het gebouw en installaties. Maar de wijze van gebruik, regelmogelijkheden en beschikbaarheid van beschermingsmiddelen kunnen deze risico’s voorkomen of beperken. In dit onderdeel van de Arbocatalogus vindt u informatie over deze onderwerpen.

Inhoud

Voor de Arbocatalogus hbo gelden in beginsel de normen uit de Arbowet en Arbobesluiten. Deze normen geven de minimumeisen die nodig zijn om goede arbeidsomstandigheden te garanderen. Omdat per 2013 alle arbobeleidsregels die betrekking hebben op fysische factoren zoals temperatuur, luchtverversing en verlichting zijn vervallen, is dit thema opgenomen in de Arbocatalogus hbo.

Ambitieniveau

Voor de onderwijssector zijn in het bijzonder factoren van belang die betrekking hebben op gezondheidsrisico’s binnen schoolgebouwen en klaslokalen. Daarom hebben de sociale partners binnen het hbo besloten om, voor zover van toepassing, het Programma van Eisen Frisse scholen voor het basis- en voortgezet onderwijs als referentiekader op te nemen in de Arbocatalogus hbo. Met als ambitie om tenminste het huidige beschermingsniveau te handhaven. 

In praktijklokalen waar bijzondere veiligheidsrisico’s kunnen optreden voor studenten, geldt vaak een aanvullend (beperkt) arboregime, waarbij verwezen wordt naar de bedrijfstak waarvoor wordt opgeleid. De hogeschool dient erop toe te zien dat de praktijkinstructeurs, indien nodig, over de juiste kennis en certificering beschikken.

Practicumreglement
Hogescholen doen er goed aan om voor praktijklessen met mogelijke gezondheidsrisico’s een ‘practicumreglement’ te laten ondertekenen door studenten. Informatie over de inhoud van een dergelijk document is te vinden in het document Bouwstenen voor het opstellen van een practicumreglement voor studenten. Ook kunt u een voorbeeld opvragen bij een hogeschool die een dergelijk regelement gebruikt, bijvoorbeeld het Praktijkvoorbeeld van Hogeschool Utrecht: Veilig omgaan met gevaarlijke stoffen.

Programma van Eisen (PvE) voor Frisse Scholen

Als er verbouw- en nieuwbouwplannen zijn of nieuwe klimaatinstallaties nodig zijn, worden vooraf eisen gesteld aan het ontwerp van het gebouw of de installaties. Tot april 2012 was het Bouwbesluit 2003 van kracht. Met de komst van het Bouwbesluit 2012 zijn normen aangescherpt en meerdere regels en voorschriften samengevoegd tot één besluit. Bij nieuwbouw gelden de normen uit het vernieuwde bouwbesluit. 

Agentschap NL ontwikkelde een nieuw Programma van Eisen (PvE) voor Frisse Scholen om een gezonder binnenklimaat in schoolgebouwen te bereiken. Het is van toepassing op standaard groepsruimten (theorielokalen) in scholen voor basisonderwijs en voortgezet onderwijs. De sociale partners binnen het hbo hebben besloten om, voor zover van toepassing, dit PvE voor Frisse Scholen voor het basis- en voortgezet onderwijs als referentiekader te gebruiken.

PvE in het kort

Het PvE gaat in op de volgende vijf concrete thema’s:

  1. Energiezuinigheid
  2. Luchtkwaliteit
  3. Thermisch comfort
  4. Visueel comfort
  5. Akoestisch comfort

Het Programma van Eisen maakt onderscheid in drie klassen van eisen:

Klasse Eisen Kwaliteit binnenklimaat
Klasse C Eisen uit het Bouwbesluit 2003 met aanvullingen Kwaliteit 'acceptabel'
Klasse B Eisen uit klasse C met aanvullingen Kwaliteit 'goed'
Klasse A Eisen uit klasse B met aanvullingen Kwaliteit 'zeer goed'



 

 

Binnen het hbo is de ambitie om tenminste aan ‘klasse B’ te voldoen.

Belangrijkste veranderingen met de komst van het Bouwbesluit 2012:

  • Toegestane hoeveelheid CO2 is verlaagd
  • Er zijn eisen voor asbest opgenomen
  • De eisen voor geluidisolatie zijn uitgebreid (incl. eisen van binnen- en buitenmuren)
  • De te verversen luchthoeveelheden worden uitgedrukt per persoon in plaats van m2 bruto vloeroppervlak.

Meer informatie vindt u in Het Programma van Eisen (PvE) voor Frisse Scholen. De handleiding Frisse Scholen Toets kunt u gebruiken als checklist om het minimale niveau B te toetsen binnen uw hogeschool.

Verplichtingen voor bestaande bouw

Hogescholen beschikken over een grote variëteit aan gebouwen, waaronder soms ook monumentale gebouwen. Ook bij bestaande gebouwen waar geen plannen zijn voor nieuwbouw of verbouw is de werkgever verplicht te zorgen voor goede arbeidsomstandigheden. De werkgever is conform art.3 van de arbeidsomstandighedenwet, voor zover dat redelijkerwijs gevergd kan worden en volgens de ‘arbeidshygiënische strategie’, verplicht te zorgen voor goede arbeidsomstandigheden.
De arbeidshygiënische strategie verwijst naar een bepaalde volgorde in de aanpak, waarbij allereerst naar de bron van het probleem wordt gekeken voordat besloten wordt tot maatregelen uit een lager niveau. Het is alleen toegestaan een niveau te verlagen als daar goede redenen voor zijn (technische, uitvoerende en economische redenen). Dit is het redelijkerwijs-principe. Nadere info over de arbeidshygiënische strategie vindt u op de website van Arboportaal.nl.

Gezondheidsrisico´s

Bij omgevingsfactoren die gezondheidsrisico´s met zich mee kunnen brengen kunt u denken aan: klimaat, licht, geluid, optische straling en elektromagnetische velden. Hieronder is kort weergegeven wat hieronder wordt verstaan. Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij u naar het document Fysische factoren.

Klimaat

Een goed klimaat is noodzakelijk om goed te functioneren. Het gaat niet alleen om de temperatuur, maar ook bijvoorbeeld om luchtvochtigheid en luchtsnelheid (tocht). Door de aard van het werk is het niet altijd mogelijk om een comfortabel en optimaal klimaat te creëren. Binnen het onderwijs gaat het om klimaatbeheersing binnen kantoren, klaslokalen/ auditoria en praktijklokalen.

Een belangrijk graadmeter voor verse lucht is het CO2-gehalte. De CO2-concentraties mogen niet boven bepaalde wettelijke normen uitkomen. Zie hiervoor de checklist kwaliteit binnenmilieu schoolgebouw en het overzicht met de Normgetallen fysische factoren.  

Licht

Voldoende licht is een voorwaarde voor het goed uitvoeren van het werk. Het zorgt ervoor dat we zien wat we doen en voorkomt daarmee onnodige ongelukken. Daarnaast is licht ook van belang voor de gezondheid. Vooral natuurlijk daglicht dat door de zon wordt geproduceerd stimuleert een aantal belangrijke processen in ons lichaam, zoals de aanmaak van vitamines. Licht draagt daarmee bij aan een fitter en aangenamer gevoel. Werkgevers zijn verplicht om te zorgen voor goede verlichting op het werk (artikel 6.3 Arbobesluit).

Geluid

Te veel geluid kan het gehoor beschadigen. Zo erg, dat het kan leiden tot een gehoorbeschadiging die niet meer geneest. Om werknemers en studenten te beschermen tegen slechthorendheid door lawaai, moeten werkgevers de plaatsen en werkzaamheden inventariseren waar dit gevaar zich voordoet en maatregelen treffen. Hogescholen moeten hun personeel en studenten voldoende voorlichten over de gevaren van geluid en men heeft recht op een gehoortest om vast te stellen dat de getroffen maatregelen effectief zijn.  

Optische straling

Optische straling is niet per definitie schadelijk. Alleen (langdurige) blootstelling aan ultraviolet, infrarood en laserlicht kan schade toebrengen aan ogen en huid. Beperkte blootstelling en goede bescherming tegen optische straling zijn daarom noodzakelijk.
Werkgevers waarbij dergelijke bronnen voorkomen (denk aan laboratoria), moeten de gevaren ervan dan ook inventariseren en evalueren, maatregelen treffen ter voorkoming en/of vermindering van blootstelling en de betreffende werknemers en studenten hiervan op de hoogte brengen.

Elektromagnetische velden

Overal waar sprake is van elektrische stroom, ontstaan elektromagnetische velden. Elektromagnetische velden kunnen gevolgen hebben voor de gezondheid van werknemers en studenten. Wie hier in zijn werk mee te maken heeft of juist aan bloot staat, moet daarom de juiste voorschriften in acht nemen.

Europese Richtlijn 2016

Verschillende organisaties geven adviezen en informatie over de risico's van elektromagnetische velden in arbeidssituaties. In Nederland is dat onder meer het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Gezondheidsraad. Experts hebben waarden voor de sterkte van elektromagnetische velden vastgesteld, waaronder er volgens de laatste inzichten geen schade aan de gezondheid kan optreden (“grenswaarden voor blootstelling”). Hierbij is een veiligheidsmarge in acht genomen. Deze waarden zijn vastgelegd in de Richtlijn van de Europese Unie. Voor elektromagnetische velden is op 26 juni 2013 een nieuwe Europese richtlijn vastgesteld (Richtlijn 2013/35/EG). Deze wordt per 1 juli 2016 in Nederland officieel van kracht (bron: Arboportaal , kennisplatform EMV en NVvA Nieuwsbrief (25) 2014 - 1).

Het rapport 'Elektromagnetische velden in arbeidssituaties' van het RIVM dat in opdracht van het ministerie van SZW is opgesteld, is bedoeld als handreiking totdat er nationale wetgeving beschikbaar is. Het rapport biedt informatie over relevante apparatuur en de toepassing ervan en diverse categorieën werkomgevingen.

Aanvullende informatie

Onder tabblad Tips&Links vindt u een praktische checklist kwaliteit binnenmilieu schoolgebouw, met suggesties voor het nalopen of verbeteren van het binnenmilieu binnen een schoolgebouw.